Histobref w maju 2026

Histobref to przegląd najnowszych badań archeologicznych — od osad na palach w Alpach, przez DNA łowców‑zbieraczy znad Renu i Mozy, po planowane wykopaliska na Westerplatte. Jeśli interesują Cię zarówno prehistoria Europy, jak i najnowsze projekty badawcze w Polsce, Histobref zbiera w jednym miejscu najciekawsze doniesienia i źródła dostępne w sieci.

Histobref: domy na palach w Alpach – prehistoryczne życie nad wodą

W najnowszym Histobref opisujemy tekst z „Archaeology Magazine”, który wraca do zagadki neolitycznych i późnobronzowych osad na palach w rejonie Alp, znanych m.in. z obszaru dzisiejszej Szwajcarii, Austrii i północnych Włoch. Badacze podkreślają, że te domy nie zawsze stały „nad jeziorem”, lecz często na podmokłym terenie przy brzegach, co zapewniało ochronę przed zalaniem i ułatwiało komunikację wodną.

Wyjątkowe, beztlenowe warunki zachowania w tych stanowiskach pozwoliły na przetrwanie drewna, tekstyliów i innych organicznych materiałów, dzięki czemu można wskazać je jako jedno z najlepiej udokumentowanych środowisk życia wczesnych rolników. Wśród znalezisk są także wczesne przykłady technologii koła i wozu, co czyni alpejskie „pile‑dwellings” ważnym punktem w narracji o przełomowych innowacjach epoki kamienia i brązu.

Źródło informacji: https://archaeology.org/issues/may-june-2026/.

12‑tysięczna figurka jako najstarsza „opowieść”

W sekcji poświęconej najnowszym odkryciom w „Archaeology Magazine” można omawiać 12‑tysięczną figurkę opisaną w rubryce „Digs & Discoveries”. Badacze interpretują ją nie tylko jako symbol, ale jako zapis narracji w materialnym obiekcie, co czyni z niej jedno z najstarszych świadectw myślenia narracyjnego.

Takie artefakty pozwalają przesunąć dyskusję o początkach „historii” daleko przed pojawienie się pisma. Figurki oraz inne drobne obiekty z późnego plejstocenu i wczesnego holocenu stają się materiałem do badań nad tym, jak ludzie zaczęli utrwalać złożone treści — od mitów po wspomnienia — w trwałych, przenośnych przedmiotach.

Źródło informacji: https://archaeology.org/issues/may-june-2026/.

AI odsłania zasady rzymskiej gry z Coriovallum

W „Archaeology Magazine” można wyłapać relacje z badań nad kamiennym artefaktem z Coriovallum (dzisiejsze Heerlen w Niderlandach), opisane w sekcji „Around the World”. Zespół wykorzystał narzędzia AI do analizy geometrii linii oraz wzorów zużycia powierzchni, co pozwoliło zrekonstruować prawdopodobne zasady rzymskiej gry planszowej.

Wnioski wskazują, że była to gra z rodziny tzw. „blocking games”, przypominających prostotą współczesne kółko ‑ krzyżyk, choć z bardziej rozbudowaną strategią. Dzięki temu Histobref może zwrócić uwagę, że gry logiczne tego typu mogły być w Europie obecne znacznie wcześniej, niż dotąd przypuszczano, poszerzając nasze spojrzenie na rzymską kulturę rozrywki.

Źródło informacji: https://archaeology.org/issues/may-june-2026/.

DNA łowców‑zbieraczy znad Renu i Mozy

„Archaeology Magazine”, na podstawie badania zespołu z Uniwersytetu w Leiden, opisuje analizę genomów 112 osób z lat ok. 8500–1700 p.n.e. Wyniki pokazują długotrwałą stabilność komponentu łowiecko ‑ zbierackiego w regionie Renu i Mozy, nawet w okresie ekspansji ludności rolniczej w innych częściach Europy.

Badacze wskazują, że przejście do rolnictwa w Niderlandach, Belgii i północno ‑ zachodnich Niemczech było późniejsze i bardziej złożone niż w centrum kontynentu, a domieszka rolników mogła następować m.in. przez migracje kobiet do lokalnych społeczności. Podkreślam, że uzyskane dane rzucają nowe światło na genezę kultury pucharów dzwonowatych, wskazując na istotną rolę trwania lokalnych tradycji.

Źródło informacji: https://archaeology.org/news/2026/02/13/dna-study-reveals-survival-and-persistence-of-low-countries-hunter-gatherers/.

Histobref poleca: „Raport Archeologiczny” 20/2025 – darmowy rocznik NID

Narodowy Instytut Dziedzictwa poinformował o udostępnieniu bezpłatnego numeru 20 „Raportu Archeologicznego” (rocznik 2025), co Histobref szczególnie wyróżnia jako ważne źródło otwarte. W tomie znalazły się opracowania wyników badań prowadzonych na terenie Polski, obejmujące okres od epoki brązu po XX wiek.

Wśród artykułów są m.in. studia nad osadnictwem w Kacicach i Smolajnach oraz analizy kontekstów związanych z II wojną światową. Warto mieć na uwadze, że rocznik jest cennym narzędziem zarówno dla zawodowych badaczy, jak i pasjonatów, oferując aktualne dane o polskich projektach archeologicznych bez barier dostępu.

Źródło informacji: https://nid.pl/2026/02/03/raport-archeologiczny-20/.

Nowa tura badań na Westerplatte

W części poświęconej polskim badaniom w Histobref chciałbym omówić zapowiedź kolejnej tury prac archeologicznych na Westerplatte, o której informuje portal Dzieje.pl. Od marca do lipca 2026 archeolodzy Muzeum II Wojny Światowej mają prowadzić wykopaliska na dotąd niezbadanym terenie północnego skrzydła koszar, w miejscu przyszłego budynku muzeum.

Plan zakłada przeprowadzenie wykopów, badań z użyciem detektorów metalu, szczegółowej dokumentacji reliktów oraz przygotowanie koncepcji ich zabezpieczenia i ekspozycji w ramach Muzeum Westerplatte. Chciałbym podkreślić, że wyniki badań mogą znacząco wzbogacić wiedzę o topografii pola walki z 1939 roku oraz wpłynąć na sposób upamiętnienia tego miejsca.

Źródło informacji: https://dzieje.pl/wiadomosci/w-marcu-2026-r-rozpoczna-sie-nowe-badania-archeologiczne-na-westerplatte.

Itzá – „ostatnie królestwo Majów” nad jeziorem Petén Itzá

W numerze May/June 2026 „Archaeology Magazine” znalazł się tekst o Itzá z rejonu jeziora Petén Itzá w Gwatemali, który autor tekstu przywołuje jako przykład połączenia badań terenowych i historii pisanej. Itzá, określani często jako „ostatnie królestwo Majów”, mieli utrzymać niezależność niemal 200 lat po rozpoczęciu hiszpańskiej ekspansji.

Artykuł łączy analizę źródeł hiszpańskich i miejscowych z najnowszymi wynikami wykopalisk, co pozwala lepiej zrozumieć późne dzieje Majów. Pokazano na tym przykładzie, jak archeologia uzupełnia luki w kronikach, doprecyzowując chronologię kontaktów, konfliktów i przemian politycznych w Mezoameryce.

Źródło informacji: https://archaeology.org/issues/may-june-2026/.