Emaliowana zapinka spod Grudziądza – drugie takie odkrycie w Polsce

Na polu pod Grudziądzem znaleziono niezwykły zabytek – emaliowaną zapinkę z czasów Gotów, która jest dopiero drugim tego typu obiektem odkrytym na terenie Polski. To nie tylko efektowna ozdoba, ale także bezcenne źródło wiedzy o kontaktach handlowych, kulturze i wierzeniach dawnych mieszkańców tych ziem. Poznaj historię emaliowanej zapinki, sprawdź, skąd do nas przybyła i co jeszcze skrywało pole pod Grudziądzem.​

Emaliowana zapinka – mały przedmiot, wielka historia

Emaliowana zapinka znaleziona pod Grudziądzem to okrągła fibula o średnicy około 3 centymetrów, z centralnym guzkiem i dwunastoma wypustkami na obwodzie. Jej powierzchnię zdobi wielobarwna emalia: biała, niebieska oraz czerwona, która otacza centralny guzek, tworząc efektowny, kontrastowy wzór. Tego typu emaliowana zapinka służyła do spinania szat, łącząc funkcję użytkową z prestiżową ozdobą, widoczną od razu na stroju właścicielki.​

To dopiero druga tak bogato zdobiona emaliowana zapinka tej klasy odkryta w Polsce – pierwszy, bardzo zbliżony egzemplarz, miał jednak tylko osiem wypustek i pochodzi z grobu dziecka z cmentarzyska w Babim Dole-Borczu na Pomorzu. Porównanie obu zabytków pokazuje, że mamy do czynienia z tą samą tradycją wyrobów, ale z indywidualnymi wariantami formy, co pozwala archeologom dokładniej datować znaleziska i śledzić ich rozprzestrzenianie. Emaliowana zapinka spod Grudziądza staje się więc nie tylko ozdobą muzealnej gabloty, lecz także kluczem do rekonstrukcji skomplikowanych powiązań kulturowych w tej części Europy.​

Gockie dziewczynki i kultura wielbarska

Zestaw zabytków, z którymi wiąże się emaliowana zapinka, wskazuje, że tego rodzaju precjoza należały najprawdopodobniej do młodych dziewczynek z kręgu kultury wielbarskiej, utożsamianej z Gotami. Kolorowe zapinki, paciorki, pierścionki i inne drobne ozdoby interpretowane są jako elementy dziecięcego stroju, ale też jako przedmioty o znaczeniu symbolicznym, towarzyszące młodym zmarłym w drodze do zaświatów.​

Wcześniejsze odkrycie emaliowanej zapinki w grobie dziecka w Babim Dole-Borczu – wraz z innymi zapinkami, kolią z paciorków oraz pierścionkiem – potwierdza, że takie komplety biżuterii były charakterystyczne dla dziewczęcych pochówków w społecznościach wielbarskich. Emaliowana zapinka pełniła więc zapewne podwójną rolę: była jednocześnie ozdobą stroju oraz amuletem mającym chronić właścicielkę i podkreślać jej status w obrębie wspólnoty.​

Imperium Rzymskie, Galia, Recja – skąd przyszła emaliowana zapinka

Choć emaliowana zapinka została znaleziona na ziemiach dzisiejszej Polski, nie powstała na miejscu – tego typu wyroby produkowano w prowincjach Cesarstwa Rzymskiego, przede wszystkim w Galii i Recji. Okres ich wytwarzania przypada na czas między końcem I a połową II wieku naszej ery, co pozwala precyzyjnie umieścić znalezisko w ramie chronologicznej wczesnego okresu cesarstwa.​

Droga, jaką emaliowana zapinka pokonała na północ, prowadzi prawdopodobnie przez rozbudowaną sieć wymiany, w której uczestniczyli zarówno kupcy rzymscy, jak i ludy barbarzyńskie, w tym Goci. Fakt znalezienia tak delikatnego, luksusowego przedmiotu tak daleko od jego miejsca produkcji jest jednym z najlepszych dowodów na intensywne kontakty handlowe łączące obszar dzisiejszej Polski z południem Europy w pierwszych wiekach naszej ery.​

Szlak bursztynowy i wielokulturowe pogranicze

Miejsce odkrycia emaliowanej zapinki nie jest przypadkowe – okolice Grudziądza leżą w pobliżu przebiegu słynnego szlaku bursztynowego, którym od starożytności transportowano „złoto Północy” do świata śródziemnomorskiego. To położenie na ważnym szlaku komunikacyjno-handlowym tłumaczy obecność nie tylko samej zapinki, ale także innych luksusowych importów z różnych epok.​

W rejonie tym, oprócz emaliowanej zapinki, odkrywano wcześniej m.in. inne fibule, ceramikę rzymską, grot scytyjski, fragmenty zawieszek od pasa, ostrogę, ozdobę do włosów czy monetę krzyżacką. Zestaw takich znalezisk wskazuje na wielokulturowy charakter tego obszaru, przez który przewijały się różne ludy i tradycje – od społeczności kultury wielbarskiej po późniejsze ośrodki średniowieczne.​

Od wykrywacza metali do muzealnej gabloty

Emaliowana zapinka została odkryta podczas legalnych poszukiwań prowadzonych z użyciem wykrywacza metali przez członków Grudziądzkiego Stowarzyszenia Twierdza. Zgodnie z procedurą, po natrafieniu na tak wyjątkowy zabytek poszukiwacze nie zatrzymali go dla siebie, lecz niezwłocznie zgłosili znalezisko do Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków.​

Wszystkie odnalezione przedmioty, w tym emaliowana zapinka, zostały zabezpieczone, a następnie przekazane do specjalistycznej konserwacji. Po zakończeniu prac trafią do Muzeum w Bydgoszczy, gdzie staną się częścią publicznej kolekcji, dostępnej dla badaczy i wszystkich zainteresowanych historią Gotów oraz kontaktami tych społeczności z Imperium Rzymskim.

---

Źródło: Drugi taki obiekt w Polsce. Gocka zapinka znaleziona pod Grudziądzem