„Dziadek z Wehrmachtu”: Doświadczenie i pamięć służby Polaków w armii III Rzeszy. Wykład dr. Marcina Jarząbka

13 września 2025 (sobota) o godz. 15:30 organizowany jest w Izbie przy Cmentarzu Powstańców Warszawy wykład dr. Marcina Jarząbka pt. „Dziadek z Wehrmachtu”: Doświadczenie i pamięć służby Polaków w armii III Rzeszy”.

Informacje o wykładzie „Dziadek z Wehrmachtu”

Kilkaset tysięcy mężczyzn z Górnego Śląska, Pomorza, Mazur i Warmii w czasie II wojny światowej zostało wcielonych do armii niemieckiej. Ci, którzy przeżyli i po wojnie zdecydowali się wrócić w swoje rodzinne strony, żyli z tym doświadczeniem i piętnem w powojennej Polsce. Temat ten – zasadniczo nierozumiany w innych regionach Polski – był stereotypizowany i wykorzystywany politycznie. Celem prezentacji jest przedstawienie podstawowych uwarunkowań i okoliczności służby Polaków w niemieckim wojsku, a także umieszczenie tego doświadczenia w szerszym, europejskim kontekście.

Wykład będzie przedstawiać m.in.:

– specyfikę terenów pogranicza polsko-niemieckiego i jej znaczenia dla losu „Polaków w Wehrmachcie”;
– prawne uwarunkowania wcielania mieszkańców ziem wcielonych do III Rzeszy (funkcjonowania tam Niemieckiej Listy Narodowościowej, DVL);
– szacunkowe statystyki;
– to, co wiemy, a czego nie wiemy na temat wojennych losów Polaków w niemieckim wojsku;
– powojenne losy i tabuizację ich doświadczeń wojennych;
– doświadczenia innych regionów Europy o podobnej przeszłości (Alzacja, Luksemburg, Słowenia, Dania, Republika Czeska);
– problemy z przedstawianiem niejednoznacznych doświadczeń historycznych w historii Polski.

Referat wygłosi Marcin Jarząbek, adiunkt w Instytucie Historii Uniwersytetu Jagiellońskiego i prezes Oddziału Polskiego Towarzystwa Historycznego w Krakowie. W latach 2012-15 współtworzył projekt i wystawę „Dziadek z Wehrmachtu. Doświadczenie zapisanie w pamięci”, który dokumentował – także z pomocą historii mówionej – doświadczenia mieszkańców Górnego Śląska, Pomorza Gdańskiego i Prus Wschodnich, którzy zostali wcieleni do armii nazistowskich Niemiec.

Informacje praktyczne

Poniżej umieszczam informacje o możliwościach zakupu i uczestniczeniu w wydarzeniu:

➡︎ Bilety do kupienia online: https://tiny.pl/7w_35tgn i w pawilonie wejściowym Izby Pamięci.
➡︎ Dla kogo: młodzież, dorośli.
➡︎ Miejsce: Sala Historii w Izbie Pamięci.
➡︎ Maksymalna liczba uczestników: 25 osób.
➡︎ Dostępność: osoby z niepełnosprawnością ruchową.